Incoterms 2020 là gì?
Incoterms là bộ quy tắc thương mại do Phòng Thương mại Quốc tế – ICC ban hành. Phiên bản Incoterms 2020 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 và gồm 11 điều kiện với ký hiệu ba chữ cái. Các quy tắc giúp người bán và người mua xác định rõ trách nhiệm giao hàng, phân chia chi phí, thủ tục xuất nhập khẩu và thời điểm chuyển giao rủi ro.
Incoterms không tự động áp dụng. Hợp đồng cần ghi rõ điều kiện, địa điểm hoặc cảng được chỉ định và phiên bản, chẳng hạn “FCA Kho người bán, Bình Dương, Incoterms 2020”. Chỉ ghi “FOB Vietnam” hoặc “CIF Asia” là quá chung và dễ tranh chấp.
Incoterms điều chỉnh và không điều chỉnh những gì?
Incoterms tập trung vào:
- Nghĩa vụ giao và nhận hàng.
- Điểm chuyển giao rủi ro.
- Phân chia chi phí vận chuyển.
- Trách nhiệm làm thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu.
- Nghĩa vụ mua bảo hiểm trong một số điều kiện.
- Chứng từ vận tải và thông báo giữa các bên.
Incoterms không quy định việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa, phương thức thanh toán, chất lượng sản phẩm, chế tài vi phạm, bất khả kháng hay luật áp dụng cho hợp đồng. Các nội dung này phải được thỏa thuận riêng.
Hai nhóm điều kiện trong Incoterms 2020
Điều kiện dùng cho mọi phương thức vận tải
Gồm EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU và DDP. Nhóm này có thể dùng cho đường bộ, hàng không, đường sắt, đường biển container hoặc vận tải đa phương thức.
Điều kiện chỉ dùng cho đường biển và đường thủy nội địa
Gồm FAS, FOB, CFR và CIF. Các điều kiện này gắn với việc giao hàng tại cảng và thường phù hợp với hàng rời hoặc trường hợp hàng được giao trực tiếp lên tàu. Với hàng container giao tại terminal trước khi xếp tàu, ICC thường khuyến nghị cân nhắc FCA thay cho FOB vì điểm kiểm soát thực tế phù hợp hơn.
Tóm tắt 11 điều kiện Incoterms 2020
EXW – Giao tại xưởng
Người bán đặt hàng dưới quyền định đoạt của người mua tại cơ sở chỉ định. Người mua chịu phần lớn vận chuyển, rủi ro và thủ tục. EXW có vẻ đơn giản cho người bán nhưng có thể gây khó nếu người mua không thể thực hiện thủ tục xuất khẩu tại nước người bán. Trong nhiều giao dịch quốc tế, FCA thực tế hơn.
FCA – Giao cho người chuyên chở
Người bán giao hàng cho người chuyên chở hoặc người do người mua chỉ định tại địa điểm đã nêu. Nếu giao tại cơ sở người bán, người bán chịu trách nhiệm xếp hàng lên phương tiện. FCA phù hợp với container và vận tải đa phương thức.
CPT – Cước phí trả tới
Người bán ký hợp đồng và trả cước đến địa điểm đích được chỉ định, nhưng rủi ro chuyển sang người mua khi hàng được giao cho người chuyên chở đầu tiên. Đây là điểm dễ nhầm: nơi người bán trả cước và nơi chuyển rủi ro không trùng nhau.
CIP – Cước phí và bảo hiểm trả tới
CIP giống CPT nhưng người bán phải mua bảo hiểm cho lợi ích của người mua theo mức bảo hiểm quy định trong Incoterms 2020. CIP có yêu cầu bảo hiểm rộng hơn CIF theo cấu trúc mặc định của bộ quy tắc.
DAP – Giao tại nơi đến
Người bán chịu chi phí và rủi ro đưa hàng đến địa điểm chỉ định, sẵn sàng để dỡ. Người mua chịu trách nhiệm dỡ hàng và làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế.
DPU – Giao tại nơi đến đã dỡ hàng
Người bán giao khi hàng đã được dỡ khỏi phương tiện tại địa điểm đến. Đây là điều kiện duy nhất trong Incoterms 2020 yêu cầu người bán chịu trách nhiệm dỡ tại điểm giao. DPU thay tên DAT của phiên bản trước.
DDP – Giao đã nộp thuế
Người bán chịu mức nghĩa vụ cao nhất: đưa hàng đến địa điểm giao và làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế, trừ phần dỡ hàng nếu không thỏa thuận khác. DDP chỉ nên dùng khi người bán có khả năng pháp lý và nghiệp vụ để nhập khẩu tại nước người mua.
FAS – Giao dọc mạn tàu
Người bán giao hàng dọc mạn tàu tại cảng xếp. Người mua chịu rủi ro và chi phí từ thời điểm đó. Điều kiện phù hợp với một số hàng rời, hàng dự án hoặc hàng được đưa trực tiếp đến cạnh tàu.
FOB – Giao lên tàu
Người bán giao khi hàng đã ở trên tàu tại cảng xếp được chỉ định. Rủi ro chuyển tại thời điểm hàng lên tàu. Người mua thuê tàu hoặc đặt chỗ chặng biển. Với container giao vào bãi trước khi xếp tàu, FCA thường phản ánh điểm giao thực tế tốt hơn.
CFR – Tiền hàng và cước phí
Người bán trả cước đến cảng đích, nhưng rủi ro chuyển khi hàng ở trên tàu tại cảng đi. Người bán không bắt buộc mua bảo hiểm cho người mua.
CIF – Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí
CIF giống CFR nhưng người bán mua bảo hiểm hàng hóa theo mức yêu cầu của quy tắc. CIF chỉ dùng cho đường biển và đường thủy nội địa. Người mua cần hiểu mức bảo hiểm mặc định có thể không bao phủ mọi rủi ro mong muốn.
Ba điểm phải phân biệt: chi phí, rủi ro và quyền kiểm soát
Một sai lầm phổ biến là cho rằng bên trả cước sẽ chịu rủi ro đến tận nơi. Với CPT, CIP, CFR và CIF, người bán trả chi phí vận chuyển đến nơi hoặc cảng đích, nhưng rủi ro chuyển giao sớm hơn tại điểm giao cho người chuyên chở hoặc khi hàng lên tàu.
Quyền lựa chọn hãng tàu, tuyến và nhà cung cấp logistics cũng khác nhau. Bên chịu trách nhiệm ký hợp đồng vận chuyển thường có quyền kiểm soát tốt hơn đối với lịch trình và báo giá. Doanh nghiệp nên cân nhắc khả năng quản trị logistics chứ không chỉ giá hàng.
Bên nào làm thủ tục hải quan?
- EXW: người mua chịu thủ tục xuất và nhập, nhưng việc xuất khẩu có thể vướng điều kiện pháp lý; cần cân nhắc FCA.
- FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, FAS, FOB, CFR, CIF: người bán làm thủ tục xuất khẩu; người mua làm thủ tục nhập khẩu.
- DDP: người bán làm cả xuất khẩu và nhập khẩu, đồng thời chịu thuế nhập khẩu theo điều kiện.
- Các bên vẫn phải cung cấp thông tin, chứng từ và hỗ trợ hợp lý theo quy tắc.
Trong thực tế, người đứng tên và khả năng thực hiện thủ tục phụ thuộc pháp luật từng nước. Không nên chọn DDP nếu người bán không thể làm nhà nhập khẩu hoặc không kiểm soát được thuế và giấy phép tại nước đến.
Bảo hiểm trong Incoterms 2020
Chỉ CIP và CIF đặt nghĩa vụ mua bảo hiểm lên người bán. Tuy nhiên, mức yêu cầu khác nhau. CIP mặc định yêu cầu mức bảo hiểm rộng hơn, trong khi CIF duy trì mức tối thiểu phù hợp với bối cảnh hàng hóa đường biển truyền thống.
Ở các điều kiện khác, không bên nào bị Incoterms bắt buộc mua bảo hiểm, nhưng mỗi bên nên bảo vệ phần rủi ro của mình. Hợp đồng có thể yêu cầu mức bảo hiểm cao hơn, loại trừ cụ thể, đồng tiền, giá trị bảo hiểm và người thụ hưởng.
Cách chọn điều kiện phù hợp
Đánh giá năng lực logistics
Bên có mạng lưới vận chuyển tốt, giá cước cạnh tranh và khả năng xử lý sự cố có thể chủ động thuê vận tải. Nếu cả hai bên đều hạn chế kinh nghiệm, nên chọn điều kiện cân bằng và làm rõ nhà cung cấp.
Xác định điểm giao thật cụ thể
Địa điểm phải đủ chi tiết để xác định chi phí và rủi ro. Ví dụ “FCA Nhà máy A, cổng số 2, Bình Dương” rõ hơn “FCA Vietnam”. Với DAP hoặc DDP, cần nêu kho, địa chỉ và điều kiện dỡ hàng.
Kiểm tra loại hàng và phương thức vận tải
Hàng container thường phù hợp với FCA, CPT, CIP, DAP hơn các điều kiện đường biển truyền thống nếu giao tại terminal. Hàng rời giao trực tiếp lên tàu có thể dùng FOB, CFR hoặc CIF.
Tính toàn bộ chi phí
Giá mua thấp theo EXW có thể đi kèm nhiều chi phí lấy hàng, xuất khẩu và vận chuyển. Giá DDP cao hơn nhưng có thể giúp người mua dự toán dễ hơn. Cần lập bảng tổng chi phí đến điểm sử dụng.
Kiểm tra thuế và pháp lý
DDP, EXW và các giao dịch xuyên biên giới phức tạp cần kiểm tra ai có quyền khai xuất nhập khẩu, khấu trừ thuế và đứng tên giấy phép.
Cách ghi Incoterms trong hợp đồng
Cấu trúc nên là: [Điều kiện] + [địa điểm/cảng cụ thể] + Incoterms 2020.
Ví dụ:
- FCA Kho người bán, KCN Sóng Thần, Bình Dương, Incoterms 2020.
- CIF Cảng Cát Lái, Thành phố Hồ Chí Minh, Incoterms 2020.
- DAP Kho người mua, Phnom Penh, Campuchia, Incoterms 2020.
Ngoài ra, hợp đồng nên làm rõ phí bốc dỡ, phí terminal, phí lưu container, chứng từ, lịch giao và xử lý khi chậm trễ vì Incoterms không giải quyết mọi khoản phát sinh thực tế.
Những lỗi thường gặp
- Dùng FOB hoặc CIF cho hàng container mà không xem xét điểm giao thực tế.
- Không ghi phiên bản Incoterms.
- Không ghi địa điểm cụ thể.
- Nhầm điểm chuyển rủi ro với nơi trả cước.
- Cho rằng CIF bảo hiểm toàn diện mọi rủi ro.
- Chọn DDP khi người bán không thể nhập khẩu.
- Dùng EXW nhưng vẫn yêu cầu người bán làm thủ tục xuất khẩu mà không sửa điều kiện.
- Không thống nhất phí local charges ở hai đầu.
Ngọc Phước Logistics hỗ trợ xây dựng phạm vi vận chuyển
Ngọc Phước Logistics có thể phân tích điều kiện giao hàng để xác định phần việc logistics của doanh nghiệp: lấy hàng, đóng container, khai hải quan, vận chuyển quốc tế, giao chặng cuối, nâng hạ hoặc bảo hiểm. Báo giá được xây dựng theo địa điểm giao và trách nhiệm thực tế thay vì chỉ dựa trên ba chữ cái Incoterms.
Incoterms là bộ quy tắc có bản quyền của ICC. Khi ký hợp đồng quan trọng, doanh nghiệp nên tham khảo bản chính thức, ý kiến pháp lý và tư vấn chuyên môn phù hợp.
